Czy spalarnie odpadów powinny być objęte systemem ETS?
Trwające aktualnie prace Komisji Europejskiej zakładające stopniowe włączanie instalacji termicznego przekształcania odpadów do systemu ETS budzą w Polsce (i nie tylko) dość powszechne obawy. W opinii wielu działaczy ekologicznych, samorządowców, a także polityków, objęcie spalarni odpadów komunalnych systemem ETS może doprowadzić do ograniczenia ilości wytwarzania energii pochodzącej z termicznego zagospodarowania odpadów. Wprowadzenie takiej regulacji prawnej będzie skutkowało istotnym wzrostem kosztów funkcjonowania instalacji termicznego przekształcania odpadów, wynikającym z konieczności zakupu uprawnień do emisji CO₂, które w efekcie końcowym zostaną przeniesione na mieszkańców.
Co to jest system ETS? Europejski System Handlu Emisjami (ETS) jest jednym z podstawowych narzędzi polityki klimatycznej Unii Europejskiej, którego celem jest stopniowe ograniczanie emisji gazów cieplarnianych. W założeniu system ETS ma wspierać innowacje mające na celu przeciwdziałanie zmianom klimatu. Na firmach, zwłaszcza tych działających w sektorach energochłonnych, ETS ma wymusić bardziej zrównoważone i proekologiczne funkcjonowanie. System opiera się na handlu uprawnień do emisji gazów cieplarnianych. W ramach systemu ustalana jest roczna pula uprawnień do takiej emisji. Firmy, które nie przekroczą swoich uprawnień, mogą sprzedać nadwyżkę innym podmiotom. W swoim założeniu system ETS ma zachęcić „wysoko emisyjne” przedsiębiorstwa do zmniejszania emisji, ponieważ im mniej CO₂ emitują, tym więcej środków mogą uzyskać ze sprzedaży uprawnień i osiągnąć z tego tytułu dodatkowe dochody. Równocześnie firmy, którym nie udało się uzyskać odpowiedniego pułapu emisji, muszą ponieść koszty zakupu uprawnień, co ma je zniechęcać do przekraczania norm emitowanych gazów cieplarnianych.
Urzędnicy unijni rozważają wprowadzenie kolejnej modyfikacji EU ETS, której celem jest dalsza redukcja emisji CO₂, mająca objąć kolejne sektory gospodarki, w tym zakłady termicznego przekształcania odpadów, które funkcjonują w Polsce pod różnymi nazwami, ale najczęściej określane są jako spalarnie odpadów. Planowane rozwiązania mogą prowadzić do sytuacji, w której wzrost kosztów związanych z zagospodarowaniem odpadów zostanie – w praktyce – przeniesiony na mieszkańców. Przyjęcie takich rozwiązań prawnych, prawie na pewno doprowadziłoby do wzrost kosztów tzw. ciepła sieciowego. W efekcie mogłoby to prowadzić do odłączania się mieszkańców od sieci ekologicznego ciepła i poszukiwania rozwiązań alternatywnych, co nie zawsze będzie korzystne dla środowiska, w tym dla jakości powietrza. Planowane zmiany, oprócz wzrostu cen ciepła, mogą powodować dalszy wzrost opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi ponoszonych przez mieszkańców. Może to stanowić realny problem, gdyż większość samorządów już obecnie mierzą się z rosnącymi kosztami odbioru, transportu i zagospodarowania odpadów.
Chcielibyśmy tu przypomnieć, że w naszych publikacjach wielokrotnie podkreślaliśmy znaczenie instalacji termicznego przekształcania odpadów dla lokalnych systemów energetycznych oraz dla regionalnej gospodarki odpadami. Produkowana w nich energia elektryczna i ciepło stanowią w wielu miejscowościach stabilne źródło energii oraz wspierają miejskie systemy ciepłownicze. W naszej ocenie zwiększa to nie tylko bezpieczeństwo energetyczne i stanowi dywersyfikację źródeł energii, ale przede wszystkim powoduje, że spalone odpady nie trafią na składowiska, które są istotnym źródłem zatruwania powietrza i gleby.
Stanisław Sumera
